AHMET ÖZKAN MELAŞVİLİ’NİN YAYIN ÇALIŞMALARI

Mustafa YAKUT

GÜRCÜSTAN Kitabı.
1968 yılında, İstanbul – Aksiseda Matbaasında sansasyonlar yaratan bir kitap yayınlandı.

Türkiye’de Gürcülük meşalesini yakan, Çveneburileri aydınlatan Ahmet Özkan Melaşvili’nin bu kitabının adı, Gürcüstan idi. O zamana kadar Türkiye’de Gürcüstan ve Gürcü kültürü hakkında pek az şey bilindiği göz önünde bulundurulursa, her ne kadar kendi ifadesi ile “bir kandil yaktık” dese de, gerçekten bu kitap bu yolu aydınlatan meşalelerden biriydi. Önsözde çalışmadan şöyle bahsedilmektedir: “Bu çalışmamızda Gürcüstan üzerinde bilimsel araştırmaya dayalı bir bilgi demeti sunmak istiyoruz. Çalışmamız bir araştırma denemesidir. Hazırlanırken birçok güvenilir bilimsel eserlerden yaralanılmış, tercümeler yapılmıştır… Bu çalışmamla, barışsever, konuksever, mert, güzel insanlar ve zengin tabiat ülkesi Gürcüstan’a pencere açarak orayı kandil ile aydınlatmaya çalıştım. Birazcık da olsa amacıma ulaşırsam kendimi bahtiyar sayacağım. Kandil yerine lüks lambası, elektrik ışığı ya da projektör kullanacak aydınlar çıkacağını temenni etmekteyiz.”

Kültür, Edebiyat, Sanat, Tarih, Folklor başlıklı kitap basıldıktan sonra, her yerde dikkatleri üzerine topladı. Çeşitli mahkemelerde çeşitli iddialarla incelemeye alındı, yargılandı, toplatıldı. Sonra bilirkişilerin olumlu raporlarına dayanılarak serbest bırakıldı.

Kitabın ilk bölümündeki ‘Tabiat ve Tabii Kaynaklar’ başlıklı yazı, La Georgie Sovietique – Moscou adlı eserden alınmıştır.

Gezi sayfalarında, ‘Dört Alman Muhabiri Gürcüstan’da’ ve ‘Evliya Çelebi Gürcüstan’da’  yazılarına yer verilmiştir.

Tarih sayfaları; Gürcüler,  Gürcüstan, Özet Gürcüstan Tarihi ve Haçlı Seferleri Devrinde Kafkasya Tarihi (beş bölüm) yazılarından oluşmaktadır.

Dinler bölümünde, Amiran Stamstişvili’nin yazdığı Gürcüstan Dinler Tarihi dokuz bölümde (1- Putperestlik, 2-Musevilik, 3-Hristiyanlık, 4-Aryanizm, Nestoryanizm, 5-Monofizitizm, 6-Ortodoksluk, 7-Katoliklik, 8-Gregorianizm, 9-Müslümanlık.) inceleniyor. Müslümanlık ise altı devreye ayrılarak inceleniyor: A-Araplar devri,  B-Selçuklular devri,  C- Moğollar devri, D- Timur devri, E-Osmanlılar devri,  F- İranlılar devri.

Kitabın 126. sayfasında Gürcü alfabesi de yer almaktadır.

Edebiyat bölümünde, Gürcü dili (Kartuli) yazısından sonra Gürcü Edebiyatı (dört bölüm) yazısına yer verilmiştir. Daha sonra Kamil Olgun’un Şota Rustaveli üzerine yazısı ve Bir Ninninin Hikayesi (Yakob Gogebeşvili) ile devam eder.

Sanat Bölümü’nde K.Olgun’un Gürcü Sanatı üzerine yazısı ve resimler yer alır.

Müzik; Gürcü halk müziğinde çokseslilik (J.Gogolaşvili).

Folklor: Gürcü folkloru üzerine tarihi bilgiler (Amiran Stamstişvili)
Daha sonra, halkoyunları, Gürcü halk dansları, zengin fotoğraflar, resim ve şemalar yer alıyor ve bibliografya ile son buluyor.

ELGUCA ile MZAĞO
A.Özkan,  daha önce, 1933’te P. Akobaşvili ve Niyazi Ahmet Banoğlu tarafından çevrilerek yayınlanmış olan Aleksandre Kazbegi’nin Elguca ile Mzağo adlı eserini, arkadaşı Refik Kurt’un yardımıyla Gürcüceden çevirip tekrar yayınladı. 1973’te Sinan Yayınlarından çıkan bu kitap onun bir diğer önemli yayın çalışmasıdır.

Elguca, 19. Yüzyılın ikinci yarısında yaşamış, Gürcüstan’ın gerçekçi roman yazarlarından Aleksandre Kazbegi’nin en ünlü ve en çok okunan eseridir. Kitapta, Çarlık dönemindeki baskılar, sömürüler, Çerkes güzelinin Gürcü yiğidi tarafından kaçırılması, işgal, halkın direnişi, kardeşlik, yiğitlik ve aşk işlenmektedir. Yazar Gürcü Halkına, birleşerek özgürlük için mücadeleye çağıran bir mesaj yollamaktadır.

A.Kazbegi’nin eserlerinde, doğanın insanların heyecanlarına ve eylemlerine katılması, roman kahramanlarından biri gibi olması daha çok belirgindir.

SÖNMEYEN OCAK
A.Özkan,  Yusuf Pağava’nın yazdığı, İbrahim Goradze’nin çevirdiği, Kemal Bilbaşar’ın redakte ettiği Sönmeyen Ocak adlı belgesel tarihi romanı, 1977’de Ararat Yayınlarından yayınlattı.

17. Yüzyılda, Gürcülerin karşısında iki büyük devlet bulunuyordu; Doğuda İranlılar, Batıda Osmanlılar. Bu tarihi romanda, Osmanlı padişahlarının en acımasızlarından biri olan IV. Murat dönemine ait olaylar dizisi işlenmektedir. Osmanlılar, halkı Müslümanlaştırmak için inandırma yerine, ağır vergiler koymak, sürgüne göndermek, idam cezaları gibi baskı yöntemleri uygulamaya başlarlar. Bu haksızlıklara dayanamayan Nodar Gobronidze, başkaldırarak arkadaşları ile dağa çıkar, direniş başlar. Padişaha yaranmak için Kaplan Bey tarafından Nodar’ın nişanlısı kaçırılır. Ve olaylar devam eder.

ÇVENEBURİ Dergisi
Ahmet Özkan’ın 1977 yılında gerçekleştirdiği en önemli yayın faaliyetlerinden biri ÇVENEBURİ Dergisi’nin yayın hayatına sokulmasıdır. İlk sayıları İsveç’te Gürcü Kültür Derneği adıyla, Türkiye’deki Gürcülere yönelik olarak yayınlandı. Altı ayda bir çıkarılması planlanan derginin 2-3, 4-5 ve 6-7 sayıları birleşik sayı olarak çıktı. Son sayı (6-7) 1979’da İstanbul’da yayınlandı.

Her sayının ilk sayfasında, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 19. Maddesine Türkçe ve İngilizce olarak yer verildi: “Her kişinin düşünce ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, düşüncelerinden ötürü rahatsız edilmemek, sınırlar söz konusu olmaksızın bilgi ve düşünceleri her araçla aramak, elde etmek ve yaymak hakkını gerektirir .”

İlk sayının içeriği kısaca şöyle: Çıkarken, Bizden Size, Gezi  (John Steinbeck’ten), Haberler, Gürcüstan mı? Gürcistan mı?, Kraliçe Tamara (M.Kahidze), Kaplan Postlu Şovalye  - Giriş (Ahmet Özkan), Yabancı Dillerin Gürcüceye Etkileri (Çev: Hayri Hayrioğlu Hinkiladze), Laz Fıkraları (Çev: H. Hayrioğlu Hinkiladze), Gürcü Masalları (Çev: R. Çavleişvili), Şiir - Gürcüstan (Ahmet Camil), Spor, Gürcü Yemekleri, Gürcüce kadın ve erkek isimleri, Gürcüstan’la ilgili yayınlar, Kafkasya ile ilgili yayınlar.

GİORGİ SAAKADZE
A.Özkan’ın ölümünden önce yayınladığı son kitap Simon Kvariani’nin yazdığı Giorgi Saakadze - Büyük Savaşçı romanıdır.

Vatansever, devrimci ve ulusal kahraman Giorgi Saakadze, 1608’de Tiflis, daha sonra da Gürcü Savaş komutanı oldu. Soylu olduğu halde halktan ve köylülerden yana idi. Birçok krallık ve beyliklere bölünmüş olan ülkeyi birleştirmek politikası güttü. Osmanlılara ve İranlılara karşı savaşlarda başarılı rol oynadı. Ancak daha sonra soyluların entrikaları sonucu önce İran sonra Osmanlıya sığınmak zorunda kaldı.  Osmanlı Devleti’nde üstün başarılar gösterdi ve önemli mevkilere geldi. Ölümü ise trajik oldu.

İbrahim Goradze’nin çevirdiği bu tarihi roman, 1980 yılında Ararat Yayınevi’nden çıktı.

A.Özkan’ın yayına hazırlayıp da yayınlayamadığı eserlerden bazıları ise şunlardır:

Kaplan Postlu Şovalye (Vephis Tkaosani). Kendisi çevirdi ve kısmen Çveneburi dergilerinde yayınladı.

Şeytanın Taşı – Miheil Cavahişvili’den hikayeler.  1988’de yayınlandı.

Memluki ( Çev. İ. Goradze). Tarihi roman, yayınlanmadı.

Başı Açuki ( Çev. İ. Goradze).  Yayınlanmadı.

Ataların Gölgeleri (Çev. İ. Goradze). Yayınlanmadı.

5 Temmuz 1980’de faşist bir katliam sonucu hayatını kaybeden Ahmet Özkan Melaşvili’nin çalışmaları yarım kaldı. Ancak onun yaktığı meşale sönmedi; tüm Çveneburilerin, Gürcülerin yolunu aydınlatmaya devam ediyor.